Thử Nhìn Lại Ngày Ðản Sinh Ðức Phật

Ðào Viên

Lời nói đầu – Hằng năm, cứ vào tháng Tư, Phật tử khắp năm châu lại tổ chức trọng thể lễ Khánh Ðản đức Phật. Năm nay, 2009 Dương Lịch, Phật Lịch 2553, cũng không khỏi ngoại lệ ấy. Phật Lịch khác với Dương Lịch ở chỗ là bắt đầu vào ngày đức Phật Nhập Diệt tức là cách đây 2553 năm, (544 trước công nguyên) thay vì vào ngày Phật Ðản. Điều đó có nghĩa là đức Phật đã ra đời năm 624 BC, vì đã thọ 80 tuổi. Ðiều này có chắc là đúng không ? Mục đich của bài này – viết phỏng theo tài liệu của giáo sư Kenneth Chen thuộc Đại Học Princeton, Hoa Kỳ – là để trình bày một số chi tiết đáng chú ý về vấn đề này.

Ðức Phật là một vĩ nhân lịch sử của nhân loại, những người mà, thông thường, những chi tiết về cuộc đời của họ – đơn giản như ngày sinh nhật của bậc vĩ nhân ấy – thường được đời sau ghi chép đầy đủ, chính xác. Ấy thế mà đối với đức Phật, đối với ngày sinh của ngài, chúng ta đã không có được một giải đáp với một độ chính xác thỏa đáng. Bởi chưng, ngày xưa, ghi chép những sự kiện lịch sử đối với người Ấn Ðộ – khác với người Trung Hoa – đã không phải là một công việc làm thích thú gì cho lắm. Ðiều này đã khiến cho các nhà sử học phải dựa vào những sử liệu được ghi chép của các nước ngoài khi tìm hiểu ngày sinh của đức Phật tại Ấn Ðộ.

Ngày nay, đối với Phật tử tại nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả Việt Nam, đức Phật đã ra đời ngày 15 tháng tư năm 624 trước công nguyên (BC). Khoan nói đến ngày tháng sinh – chi tiết đã được mọi người công nhận vì quy ước nhiều hơn là vì độ chính xác khoa học – chỉ riêng năm sinh cũng có nhiều điểm không làm mọi người tin tưởng.

Năm sinh chính thức nói trên, 624 BC, đã được suy ra từ năm Phật nhập Niết Bàn, điều mà, năm 1952, Ðại Hội Phật Giáo Thế Giới kỳ II tại Nhật Bản đã chính thức công nhận là năm 544 BC. Ðức Phật thọ 80 tuổi, do đó, ngài đã sinh ra năm 624 BC (544 cộng 80). Niên lịch 544 BC Phật nhập diệt, sở dĩ đã có và được Ðại Hội Phật Giáo Thế Giới tại Nhật Bản công nhận, và cả sau này, năm 1956 tại đại Hội Phật Giáo Thế Giới tại Rangoon, Miến Ðiện, là thể theo truyền thống của giáo hội Phật Giáo Tích Lan (Sri Lanka), một nước rất có ảnh hưởng với các đại hội Phật Giáo Thế giới thời bấy giờ. Niên lịch này đã không dựa trên các sử liệu tại Tích Lan, mặc dầu Tích Lan còn giữ được nhiều sử liệu Phật Giáo hơn Ấn Ðộ.

Chúng ta hãy thử dựa vào những sử liệu còn lưu trữ lới được tại Tích Lan để tìm hiểu lại cuộc đời của đức Phật, do đó suy ra năm sinh của ngài.

Hình tượng Vua A Dục (Asoka) Đại Đế

Chúng ta có thể khởi sự công việc này bằng một sự kiện lịch sử được ghi chép chính thức trong sử liệu Tích Lan là: 218 năm sau khi đức Phật Nhập Diệt, vua Asoka Ðại Ðế của dòng họ Maurya Ấn Ðộ, mới làm lễ đăng quang chính thức lên ngôi vua.

Sử liệu Tích Lan cũng ghi thêm là: vua Asoka đã thực sự cầm quyền tự 4 năm trước đó (lễ Ðăng Quang, tổ chức 4 năm sau chỉ để chính thức hóa việc này) và vua Asoka đã tiếp nối vua Bindusara trị vì. Vua Bindusara, vẫn theo sử liệu Tích Lan, đã làm vua 28 năm, sau khi đã nối ngôi vua Candagutta, và vị này đã ngồi trên ngai vàng được 24 năm.

Tổng kết lại, vua Candagutta, vị vua Thế Tổ của dòng họ Maurya của vua Asoka, và nếu như các tài liệu lịch sử Tích Lan là đúng, đã lên ngôi cửu ngũ 162 năm (218 trừ 4, trừ 28, trừ 24) trước năm Phật Nhập Diệt.

Con số 162 chỉ có nghĩa tương đối (với biến cố Phật Nhập Diệt), chưa có liên quan gì đến Dương lịch hiện đại. Thế nhưng, sự lên ngôi của vua Candagutta có liên

Tượng Vua Alexander Đại Đế nước Hy Lạp

quan đến Ðại đế A Lịch Sơn (Alexander the Great), người đã chết năm 323 BC theo Dương Lịch. Tài liệu lịch sử của Hy Lạp đã ghi chép rõ ràng như vậy. Ngoài ra tài liệu Hy Lạp còn ghi thêm rằng trước đó, Ðại Ðế Alexander đã xâm chiếm và tàn phá Ấn Ðộ. Sau khi Alexander chết, vua Candagutta đã dấy lên được và lập ra triều đại Maurya. Asoka là đời thứ ba của triều đại nàỵ

Ðến đây, chúng ta có thể gỉa thiết một cách hợp lý rằng Candagutta có thể đã mất vài năm sau khi Alexander chết để củng cố quyền lực và lãnh thổ, rồi mới có thể lên ngôi vua được. Như vậy, Candagutta, nhiều phần là đã lên làm vua năm 321 BC. Do đó, năm Phật nhập diệt phải là 483 BC (321 cộng 162) và năm sinh của đức Phật sẽ phải là 563 BC (485 cộng 80).

Kết luận trên dĩ nhiên không có gì là chắc chắn 100% đúng, vì phép tính đã dựa trên một số giả thiết mà ta không biết là chắc chắn đúng. Trước hết là con số 218 của sử liệu Tích Lan, sau đó là những năm trị vì của các vị vua Bindusara và Candagutta, và sau cùng là con số 2 năm sau cái chết của Ðại Ðế Alexander đã dùng để tính ra năm vua Candagutta lên ngôi theo Dương Lịch. Con số này cũng có thể là 1 hay 3 hay 4. Bởi vậy, một số nhà nghiên cứu đã cho rằng năm Phật Nhập Diệt có lẽ là 486 BC hay 487 BC, thay vì là 544 BC.

Tượng Đức Phật Nhập Diệt tại Câu Thi Na

Mặc dầu không có gì là hoàn toàn chính xác, phương pháp suy diễn ra năm Phật Nhập Diệt, và từ đó năm đản sanh của ựức Phật, trình bầy trên tương đối khả tín hơn con số của truyền thống Phật giáo Tích Lan, vì phương pháp ấy có dựa trên một số sử liệu có ghi chép, tuy không được kiểm chứng. Bởi vậy, ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu Phật học có xu hướng chấp nhận niên lịch suy từ cách tính này ra hơn là niên lịch đã được Hội Phật Giáo Thế Giới công nhận từ nhiều năm nay.

Chúng ta cũng nên nói thêm là ngoài phương pháp trên, còn có hai phương pháp khác tính ra năm Phật Nhập Diệt. Một phương pháp dựa vào bảng niên đại của giáo phái Jain Ấn Ðộ. Theo niên đại của giáo phái này thì từ thời vua Asoka trị vì đến thời vua Bimbisara của tiểu vương Magadha, một vị vua đồng thời với đức Phật, chỉ khoảng một thế kỷ, thay vì hơn hai thế kỷ như theo niên đại của Tích Lan. Như vậy thì năm Phật Nhập Diệt sẽ là năm 386 BC. Một phương pháp khác nữa thì dựa vào một số tài liệu viết bằng tiếng Phạn, một ngôn ngữ căn bản của nước Ấn Ðộ và Ấn Ðộ giáo. Từ các tài liệu này- căn cứ vào những lời ghi khắc trên đá thời vua Asoka – thì vua Asoka đã phải lên ngôi báu khoảng từ 100 đến 116 năm sau Phật Nhập Diệt.

Nếu lấy con số 116 thì Phật đã Nhập Diệt năm 386 BC. Hai phương pháp tính này cùng đưa đến một kết luận tương tự. Tuy nhiên, nhiều học giả đã thấy có nhiều điểm đáng nghi ngờ trong hai cách này, cho nên kết luận trên đã không được nhiều người ủng hộ.

Trở về niên đại chính thức của Hội Phật giáo Thế Giói, công nhận Phật đã Nhập Diệt năm 544 BC. Như đã nói ở trên, niên lịch này đã được suy ra từ truyền thống của tăng đoàn Phật giáo Nguyên Thủy Tích Lan, chứ không dựa trên một niên đại lịch sử nào hết. Nếu quả như Phật đã Nhập Diệt năm 544 BC, thì vua Asoka đã phải đăng quang 218 năm sau đó, tức là năm 326 BC. Ðiều này không thể xẩy ra được, vì năm ấy (326 BC) Ðại Ðế Alexander vẫn còn sống. Theo sử liệu Hy Lạp, ngài chỉ chết vào năm 323 BC mà thôi. Khi đó, vua Asoka chưa ra đời.

Cờ Phật Giáo tung bay mừng ngày Phật Đản

Tất cả những điều trình bầy trên chỉ nói lên một điểm là không thể biết một cách chính xác năm Phật Nhập Diệt cũng như năm sinh của ngài. Thực ra điều này không phải là một điều quan trọng mà chỉ là một chi tiết nhỏ trong tiểu sử của đấng Phụ Từ. Nhất là, trong truyền thống Ðại Thừa, người Phật Tử đã tin rằng đức Phật đã tu từ muôn ngàn kiếp trước, đã giác ngộ và hoằng pháp muôn ngàn lần trong muôn ngàn kiếp trước và muôn ngàn kiếp sau này, trong muôn ngàn thế giới khác (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh). Kiếp ngài đầu thai vào dòng họ Sakya để sau này trở nên một nhân vật lịch sử vĩ đại chỉ là một kiếp để cảm hóa, cứu vớt các chúng sinh trong thế giới Ta Bà của chúng ta mà thôi. Bởi vậy sá gì năm sinh của ngài trong kiếp ấy ?

Ðiều quan trọng thực ra là những lời giậy dỗ của ngài, được truyền lại từ hơn hai ngàn năm, qua nhiều thế hệ, truyền đến hàng triệu triệu người trên trái đất, được các thế hệ nối tiếp khai triển, hoằng dương, khiến cho nhiều dân tộc trên thế giới thấy được niềm an lạc hớnh phúc của một đời sống hòa đồng, không thù hận, không phân biệt, khi đã thấm nhuần lòng Từ Bi, Bác Ái, Bao Dung của đạo Phật.

Ðạo Phật quả đã là một động lực quan trọng của nền văn minh Nhân Loại.